Jakość powietrza
Stopień jakości powietrza Dobra
Legenda
  Bardzo dobra
  Dobra
  Umiarkowana
  Brak danych
  Dostateczna
  Zła
  Bardzo zła
tabelka scrollowana
Czujniki GIOŚ NO2 CO O3 SO2
ul. Sienkiewicza   14.22   401.76   24.43   4.93
- - - - PM2.5 PM10 - - - - - - - -
ul. Sienkiewicza   -   20.16
Czujniki o mniejszej dokładności:
Kamieniec   21.98   29.78
Józefa Piłsudskiego   28.6   38.74
Tytusa Chałubińskiego   14.64   17.8
Zofii i Witolda Paryskich   17.09   22.57
Kuźnice   14.98   17.93
Szkoła Podstawowa w Kościelisku   0.41   0.47
Wszystkie odczyty podawane są w µg/m3
Partner: airly
Czw. 30.06 02:00
Zachmurzenie
18° / 18° zachmurzenie umiarkowane
Czw. 14:00
Zachmurzenie
28°
Pt. 14:00
Zachmurzenie
30°
Sob. 14:00
Deszczowo
17°
Nd. 14:00
Zachmurzenie
26°
Pon. 14:00
Zachmurzenie
25°
Zdjęcie promujące Zakopane

Kazimierz Przerwa-Tetmajer (właśc. Jan Kazimierz) urodził się 12 lutego 1865 r. w Ludźmierzu na Podhalu, zmarł 18 stycznia 1940 r. w Warszawie. Najpierw pochowano go w Warszawie, a następnie w 1986 r. na zakopiańskim Pęksowym Brzyzku.

Był poetą i prozaikiem, jednym z najwybitniejszych przedstawicieli Młodej Polski, uznawany za „sprawcę” tzw. „Młodej Polski tatrzańskiej”. Jest autorem takich wierszy jak np. Patrząc ku Tatrom, W Tatrach, Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej, W Białem, Pod Rysami, Ciemnosmreczyński Staw, Podczas wiatru z Tatr, Melodia mgieł nocnych (nad Czarnym Stawem Gąsienicowym), Schnąca limba, Goryczki.

DZIECIŃSTWO I MŁODOŚĆ

Jego rodzicami byli Adolf Tetmajer i Julia z Grabowskich. Gospodarz z Wesela Stanisława Wyspiańskiego, Włodzimierz Tetmajer, był jego starszym, przyrodnim bratem. Kazimierz Tetmajer był spokrewniony również z pisarzem Tadeuszem Żeleńskim (Boyem). Młode lata przyszły poeta spędził w rodzinnym Ludźmierzu, dogłębnie poznając kulturę góralską. W latach 1884–1886 studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i w Heidelbergu (1886).

TARY, PODHALE I WARSZAWA

Towarzyszami jego tatrzańskich wycieczek, odbywanych głównie w latach 1881–1896, byli m.in. Włodzimierz Tetmajer, Franciszek H. Nowicki, Karol Potkański, Ferdynand Hoesick, Tadeusz Żeleński (Boy), Janusz Chmielowski, Jerzy Żuławski. W góry prowadzili go również przewodnicy m.in. Jędrzej Wala młodszy i Klimek Bachleda. W 1892 r. uczestniczył w I wejściu na Staroleśny Szczyt. Odwiedzał też chętnie górali przebywających na tatrzańskich halach. Ok. roku 1900 ze względów zdrowotnych (serce) przestał wyprawiać się w Tatry. Nie dotarł też nigdy na nazwaną jego imieniem przez Janusza Chmielowskiego w 1902 r. przełęcz pomiędzy Gerlachem a Zadnim Gerlachem. Mieszkając w Zakopanem, chodził lub jeździł pod regle i do tatrzańskich dolin. Pod koniec życia z powodu choroby i pogarszającego się wzroku niczego już nie tworzył. Przez pewien czas miał trudności finansowe, ale w latach dwudziestych XX w. przyznano mu państwową emeryturę. Miasto Bydgoszcz wypłacało mu natomiast stałą pensję. W Hotelu Europejskim w Warszawie zapewniono mu dożywotnio bezpłatne mieszkanie z wyżywieniem i usługami, natomiast dzięki Warszawskiemu Zrzeszeniu Restauratorów i Cukierników mógł się bezpłatnie stołować we wszystkich warszawskich restauracjach, kawiarniach i cukierniach. Opiekowali się nim m.in. harcerze. 13 stycznia 1940 r. ze względu na wydany przez władze niemieckie nakaz opróżnienia Hotelu Europejskiego, w którym mieszkał ciężko chory poeta, został przez polskich lekarzy przewieziony do Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie, gdzie 18 stycznia zmarł. Jego pogrzeb był bardzo uroczysty. Pochowano go pierwotnie w katakumbach na cmentarzu powązkowskim, ale 15 czerwca 1986 r. sprowadzono jego prochy do Zakopanego i pochowano na Pęksowym Brzyzku.

TWÓRCZOŚĆ TATRZAŃSKA

Tetmajer jest określany jako twórca wyjątkowego systemu języka poetyckiego, wirtuoz nie tylko słowa, ale także koloru, odcienia i światła. Tatry uważane natomiast za najistotniejszy składnik jego twórczości, są obecne w następujących utworach: Rekrut (1886), Illa  (1886), Poezye (ser. I-VII, 1891–1912), Poezje. Seria ósma (1924), Na Skalnem Podhalu (1903–1910), Legenda Tatr (t. 1: Maryna z Hrubego, 1910; t. 2: Janosik Nędza Litmanowski, 1911), Bajeczny świat Tatr (1906), Zawisza Czarny (1901), Panna Mery (1901), Zatracenie (1905). Do języka bohaterów i narracji pisanego gwarą utworu Na Skalnem Podhalu wprowadził archaizmy, które zaczerpnął z tekstów i słownika Bronisława Dembowskiego. Kazimierz Przerwa-Tetmajer jest też autorem licznych felietonów ogłaszanych w czasopismach. W latach 1918–1919 był zainteresowany sporem polsko-czechosłowackim o granicę w Tatrach i na Podtatrzu. Brał też udział w przygotowaniach do plebiscytu na Spiszu i Orawie, w związku z czym pisał tematyczne artykuły i został autorem broszury O Spisz, Orawę i Podhale (1919). Niektóre piosenki autorstwa Tetmajera funkcjonują jako rzekomo ludowe, np. Hej, idem w las... lub Hej Krywaniu, Krywaniu wysoki!, a wybrane jego wiersze są znane jako pieśni, do których muzykę napisali m. in. Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Jerzy Młodziejowski. Wiele tatrzańskich utworów poety ukazało się ponadto w tłumaczeniach na języki angielski, czeski, rosyjski, słowacki, ukraiński.

ODZNACZENIA I PAMIĄTKI

Stanisław Wyspiański uwiecznił go w Weselu (1901) jako Poetę. W 1913 r. został honorowym członkiem Towarzystwa Tatrzańskiego i Sekcji Turystycznej TT, w 1927 r. Zakopanego, a w 1934 r. Polskiej Akademii Literatury i Klubu Alpistů Československých. Po wojnie jedną z ulic w Zakopanem nazwano ulicą Tetmajera (podobnie w innych kilku miastach). W Ludźmierzu wybudowano Podhalański Dom Kultury im. Kazimierza Tetmajera i Władysława Orkana, a w 1970 r. wystawiono mu tam pomnik.

Oprac. Agnieszka Jurczyńska-Kłosok na podstawie:

J. Kolbuszewski O Tatrach w twórczości Kazimierza Tetmajera [w:] tenże, Literatura i Tatry. Studia i szkice, Zakopane 2016, s. 445–467.

J. Kolbuszewski „Melodia mgieł nocnych (Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym)”. Próba interpretacji, [w:] tenże, Literatura i Tatry. Studia i szkice, Zakopane 2016, s. 469–476.

J. Kolbuszewski Trzy szkice o „Na Skalnym Podhalu” Kazimierza Tetmajera, [w:] tenże, Literatura i Tatry. Studia i szkice, Zakopane 2016, s. 477–512.

J. Kolbuszewski „Sto se jedna, sto se dwie, stoi baca u jedle…” Pieśni podhalańskie w twórczości Kazimierza Tetmajera, [w:] tenże, Literatura i Tatry. Studia i szkice, Zakopane 2016, s. 513–531.

Z. Radwańska-Paryska, W. H. Paryski Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin 2004, s. 1274–1276.