Jakość powietrza
Stopień jakości powietrza Dobra
Legenda
  Bardzo dobra
  Dobra
  Umiarkowana
  Brak danych
  Dostateczna
  Zła
  Bardzo zła
tabelka scrollowana
Czujniki GIOŚ NO2 CO O3 SO2
ul. Sienkiewicza   17.12   445.66   19.22   4.79
- - - - PM2.5 PM10 - - - - - - - -
ul. Sienkiewicza   -   26.26
Czujniki o mniejszej dokładności:
Kamieniec   23.21   31.82
Józefa Piłsudskiego   25.27   34.86
Tytusa Chałubińskiego   14.29   17.43
Zofii i Witolda Paryskich   18.52   24.44
Kuźnice   15.14   18.15
Szkoła Podstawowa w Kościelisku   0.7   0.85
Wszystkie odczyty podawane są w µg/m3
Partner: airly
Czw. 30.06 02:00
Zachmurzenie
18° / 20° zachmurzenie umiarkowane
Pt. 14:00
Zachmurzenie
30°
Sob. 14:00
Deszczowo
17°
Nd. 14:00
Zachmurzenie
26°
Pon. 14:00
Zachmurzenie
25°
Zdjęcie promujące Zakopane

Karol Maciej Szymanowski urodził się 3 października 1882 r. w Tymoszówce na Ukrainie, zmarł 29 marca 1937 r. w Lozannie. Pochowano go w Krakowie na Skałce, w Krypcie Zasłużonych.

Był jednym z największych polskich kompozytorów, pianistą, w latach 1927–1929 dyrektorem Konserwatorium Muzycznego w Warszawie, a w latach 1930–1932 rektorem warszawskiej Wyższej Szkoły Muzycznej.

ŹRÓDŁA TWÓRCZOŚCI

Ojciec przyszłego kompozytora (Stanisław Bonawentura Marian Szymanowski) był utalentowanym pianistą oraz miłośnikiem literatury i poezji. Karol od najmłodszych lat obracał się w kręgu muzyki takich wybitnych kompozytorów jak J. S. Bach, W. A. Mozart, L. van Beethoven, F. Chopin. W wieku siedmiu lat rozpoczął naukę gry na fortepianie pod kierunkiem ojca, a ok. roku 1892 wspólnie z bratem skomponował operę Roland do libretta ich siostry Anny (Nuli). Niedługo potem, już samodzielnie, stworzył operę Złocisty szczyt. Twórczość kompozytora przeszła przez kilka okresów, a ostatni można nazwać "narodowym". W okresie tym Szymanowski sięgnął do źródeł ludowych i, jak przed nim Chopin, przetwarzał tę ludowość i własnymi środkami artystycznymi stwarzał arcydzieła, oparte na ludowym surowcu. Ten przełom w twórczości Szymanowskiego wywołało jego zetknięcie się z folklorem, z muzyką góralską na Podhalu. Uważa się, że to właśnie pod jego wpływem w latach trzydziestych XX w. ukształtował się nurt folklorystyczny w muzyce polskiej, choć pod koniec życia Szymanowski się od niego dystansował. Zawdzięcza się mu ponadto wprowadzenie nowego pokolenia polskich kompozytorów i muzyków w świat nowoczesnej myśli i sztuki europejskiej.

ZAKOPANE I PODHALE

Karol Szymanowski bywał w Zakopanem już przed I wojną świat. (ok. 1894, w latach 1904–1905 i 1913–1914), ale dopiero od 1922 r. stał się pod Tatrami częstym gościem. Zatrzymywał się w willi „Limba” (ul Ogrodowa) należącej do Józefa Roja-Bukowiana. W latach 1930–1935 zamieszkał na stałe w willi "Atma", odgrywając wówczas wybitną rolę w życiu artystycznym i kulturalnym miasta. Podczas pobytu w Zakopanem poznał m. in. Juliusza Zborowskiego (etnografa i dyrektora Muzeum Tatrzańskiego), etnomuzykologa i zbieracza melodii Podhala Stanisława Mierczyńskiego, Karola Stryjeńskiego – architekta, rzeźbiarza i dyrektora zakopiańskiej Państwowej Szkoły Przemysłu Drzewnego (dziś Zespół Szkół Plastycznych im. A. Kenara). Zaznajomił się też bliżej z muzyką podhalańską, wsłuchiwał się w "nuty" góralskie, które wygrywał mu m. in. słynny Bartuś Obrochta, a także jego syn, Jaś Obrochta ze swoją kapelą. Za namową Jerzego Mieczysława Rytarda i Jarosława Iwaszkiewicza, skomponował balet Harnasie, oparty właśnie na motywach góralskich. Fragmenty tego utworu wykonywano w Polsce estradowo od 1929 r., a całość w formie koncertowej od roku 1936. Pierwsze wykonanie sceniczne tego baletu odbyło się w 1935 r. w Pradze, a następnie w Paryżu (1936), Belgradzie (1937), Hamburgu (1937). W Polsce wystawiono na scenie Harnasie dopiero po śmierci Szymanowskiego, w Poznaniu w 1938 r. Na melodyce podhalańskiej oparte są również inne kompozycje Szymanowskiego: sześć mazurków z 1924 r., II kwartet smyczkowy (1927), II koncert skrzypcowy (1932–1933) i IV symfonia, tzw. Symphonie concertante (1932). Bogata i różnorodna twórczość Szymanowskiego obejmuje też wiele pieśni do słów m. in. Kazimierza Tetmajera, Tadeusza Micińskiego, Jana Kasprowicza.

Wśród prac i artykułów Szymanowskiego na tematy muzyczne z Podhalem, a częściowo i Tatrami wiążą się następujące: O muzyce góralskiej (1924), przedmowa do Muzyki Podhala Stanisława Mierczyńskiego (1930) oraz artykuł z lat 1921–1922 o muzyce góralskiej i konieczności ratowania jej od zagłady (1947). Z jego pobytem w Zakopanem wiąże się również wspomnienie pt. Pamięci Karola Stryjeńskiego (1933). Ukazało się też zbiorowe wydanie prac i artykułów kompozytora pt. Z pism (1958) oraz zawierający wiele materiałów z Zakopanego zbiór korespondencji pt. Z listów (1958).

OSTATNIE LATA ŻYCIA

W 1927 r. powierzono mu funkcję dyrektora Konserwatorium Muzycznego w Warszawie, z czego zrezygnował w roku 1929, a w niedługim czasie zdiagnozowano u niego zaawansowaną gruźlicę płuc. Kurację odbywał w Davos (1929–1930). Po powrocie, z uwagi na swoje zdrowie, osiadł w Zakopanem. W tym też czasie został powołany na stanowisko pierwszego rektora nowo powstałej Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie zwanej Akademią. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia (oprócz gruźlicy płuc, także gruźlica gardła) jesienią 1935 r. wyjechał z Zakopanego i pierwsze miesiące 1936 r. spędził na klimatycznym leczeniu we Francji. Mimo choroby, nieustannie pracował. Bronił się przed pobytami w sanatoriach, ale brak stałej opieki lekarskiej nie wpłynął korzystnie na stan jego zdrowia. Pod koniec marca 1937 r. trafił do kliniki w Lozannie, gdzie zmarł kilka dni później, 29 marca 1937 r. Po śmierci jego ciało zostało zabalsamowane, zdjęto maskę pośmiertną i wykonano odcisk rąk. Za zgodą rodziny wycięto mu serce, aby wmurować je obok serca Chopina w kościele Świętego Krzyża w Warszawie. Puszka z organem spłonęła jednak wraz z kaplicą sióstr Sacré Coeur podczas powstania warszawskiego.

ODZNACZENIA I PAMIĄTKI

W 1930 r. jako pierwszy kompozytor otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W lipcu 1931 r. został członkiem honorowym Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej. W 1933 r. przyznano mu honorowe członkostwo Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, a w roku 1936 Towarzystwa Muzeum Tatrzańskiego. W 1967 r. rozpoczęto starania o utworzenie muzeum Szymanowskiego w willi "Atma" w Zakopanem, co nastąpiło w 1976 r. W Zakopanem od roku 1977 istnieje Towarzystwo Muzyczne im. Karola Szymanowskiego (z siedzibą w willi „Atma”), które jest głównym organizatorem dorocznych "Dni Muzyki Karola Szymanowskiego", odbywających się w Zakopanem. Od 1962 r. imię Karola Szymanowskiego nosi Filharmonia w Krakowie, a od roku 1979 także Akademia Muzyczna w Katowicach. Rok 2007 uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej został ogłoszony Rokiem Karola Szymanowskiego. W 2012 r. z okazji 130 rocznicy urodzin i 75 rocznicy śmierci kompozytora Gabinet Zbiorów Muzycznych i Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie przygotowały wystawę Karol Szymanowski: źródła i inspiracje. Natomiast w celu upamiętnienia 80 rocznicy śmierci i 135 rocznicy jego urodzin Rada Miasta Zakopane ogłosiła rok 2017 Rokiem Karola Szymanowskiego w Zakopanem.

Oprac. Agnieszka Jurczyńska-Kłosok na podstawie:

T. Chylińska Szymanowski Karol Maciej [w:] Polski słownik biograficzny pod red. A. Romanowskiego, t. L, z. 204, Warszawa – Kraków 2014, s. 77–89.

Z. Radwańska-Paryska, W. H. Paryski Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin 2004, s. 1199–1200.