Góralskie serca mocniej zabiły podczas lutowego Wieczoru w Czerwonym Dworze za sprawą jego bohatera – Andrzeja Krzeptowskiego Bohaca - potomka starego sabałowego rodu, doskonałego muzykanta, kierownika i instruktora zespołów góralskich, wychowawcy dzieci i młodzieży na Podhalu i w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Rozmowę o życiu i działalności Andrzeja Krzeptowskiego Bohaca prowadziła prof. dr hab. Anna Mlekodaj, prof. nadzwyczajny w Instytucie Nauk Humanistyczno-Społecznych i Turystyki Akademii Nauk Stosowanych w Nowym Targu, absolwentka filologii polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, która naukowo zajmuje się literaturą i kulturą Podtatrza w aspekcie literaturoznawczym, językoznawczym, kulturowym, medioznawczym, a także edukacją w zakresie dziedzictwa kulturowego regionu. Już przy wejściu witała licznie przybyłych gości muzyka złożona z zaprzyjaźnionych muzykantów, którzy swą obecnością uhonorowali kolegę i nauczyciela. Rozmowę rozpoczęła prof. Anna Mlekodaj rozważaniem czym w swej istocie jest słowo „dziedzictwo”, skłaniając zebranych do refleksji. Później pojawiały się kolejne wątki – pochodzenia, nauki, wojska, wreszcie pracy. Od najmłodszych lat Andrzejowi towarzyszyła muzyka – w domu, szkole, podczas nauki w salezjańskiej szkole zawodowej w Oświęcimiu, w zespole góralskim by wreszcie dotrzeć z muzyką góralską na najważniejsze sceny w kraju. Andrzej Krzeptowski Bohac koncertował bowiem ze swym bratem Henrykiem i podhalańskimi muzykantami na wielu scenach, m.in. Filharmonii Narodowej w Warszawie, Teatrze Polskim w Warszawie, Teatrze Stefana Żeromskiego w Kielcach oraz Teatrze Starym w Krakowie. Poza tym prowadził pogadanki i prelekcje muzyczne w szkołach całej Polski. Także na emigracji w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej poza pracą zajął się pracą z dziećmi i młodzieżą. W roku 2008 za swą działalność został uhonorowany Nagrodą im. Oskara Kolberga. O działalności, pracy z młodzieżą, miłości do Podhala, upowszechnianiukultury góralskiej, opowiadano jeszcze długo, wspominano dawne czasy z humorem i łezką w oku. Dziękowali Andrzejowi Krzeptowskiemu Bohacowi m.in. Maciej Szostak – dyrektor Zakopiańskiego Centrum Kultury, ks. dr hab. Władysław Zarębczan, Helena Buńda – sekretarz w starostwie tatrzańskim, Jan Bukowski i Anna Bąk – prezesi Związku Podhalan w Zakopanem. Obecni byli m.in.Jan Smoleń – prezes Stowarzyszenia Lachów Sądeckich, Stanisław Gąsienica-Wawrytko - prezes oddziału Tatrzańskiego Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Tekst: Małgorzata Wnuk Zdjęcia: Maciej Jonek
„Macierzyństwo” w Budapeszcie Jeszcze niedawno pokonkursową wystawę „Macierzyństwo” można było oglądać w Centrum Kultury Rodzimej w willi Czerwony Dwór w Zakopanem. Od 1 lutego jej część można zobaczyć w Domu Polskim im. Jana Pawła II w Budapeszcie. Na wystawie prezentowane są obrazy nagrodzonych artystów malujących na szkle. Wernisaż wystawy poprzedziła uroczysta Msza św. koncelebrowana w Kościele Polskim zbudowanym blisko sto lat temu w 1926 roku. Następnie wszyscy udali się do Domu Polskiego, gdzie wystawę otworzyli Katarzyna Tákácsne-Kalińska – dyrektor Domu Kultury Polskiej w Budapeszcie oraz Maciej Szostak - dyrektor Zakopiańskiego Centrum Kultury, który podziękował za zaproszenie i wyraził radość z dalszej współpracy naszych ośrodków oraz możliwości dzielenia się podhalańską kulturą z Polonią węgierską oraz Węgrami. O samej wystawie, organizowanych konkursach i sztuce witrochromii mówiła kurator wystawy dr Małgorzata Wnuk. W wernisażu wzięli udział m.in. Monika Molnarne Sagun, poprzednia dyrektor Domu Kultury Polskiej, która przed sześcioma laty zainicjowała współpracę, Joanna Urbańska – prezes stowarzyszenia im. Korompaya i była dyrektor Instytutu Polskiego w Budapeszcie, ksiądz proboszcz Krzysztof Grzelak oraz ks. Prowincjał Bogdan Renusz. Tekst: Małgorzata Wnuk Zdjęcia: Zofia Szwajnos
„Światło serca” Janiny Maślankowej rozjaśniło nasze życie za sprawą wernisażu wystawy jej malarstwa na szkle, jaki odbył się w salach Centrum Kultury Rodzimej w willi Czerwony Dwór. Przekrojowa wystawa zmarłej w 2024 roku artystki obejmuje 66 obrazów na szkle malowanych od lat siedemdziesiątych XX wieku aż do ostatnich, niedokończonych, tworzonych w roku 2024. Artystka przebyła długą drogę od próby zrekonstruowania obrazka na szkle stłuczonego w schronisku na Turbaczu do przedstawień świetnie skomponowanych, wysmakowanych kolorystycznie, ubranych w cudowne ornamenty. Wydaje się, że Opatrzność prowadziła ją od pierwszego pociągnięcia pędzlem do warsztatowej perfekcji. Jako dziecko przeżyła zachwyt malarstwem na szkle, które rodziło się podczas odwiedzin w bajkowym domu słynnej już wtedy zakopiańskiej malarki, Eweliny Pęksowej, z którą jej mama przyjaźniła się od lat przedwojennych – jak pisze w katalogu Anna Szopińska. Malowała madonny, anioły, świętych, sceny rodzajowe osadzone głęboko w kulturze Podhala. Ukazywała świat, który obserwowała wnikliwie, była bowiem kobietą otwartą i bystrą. Oglądała świat życzliwie, co nie znaczy bezkrytycznie. Głęboko na sercu leżała jej Polska ze wszystkimi naszymi przywarami, niewiernościami, odstępstwami od wiary. Obserwowała rzeczywistość i bolała nad nią – stąd m.in. dwa ostatnie niedokończone obrazy zatytułowane Spór o Polskę i Przykazanie piąte „Nie zabijaj”, a także wcześniejsze obrazy Przeciąganie liny czy Walka o orła. Pani Janina w ostatnich latach z powodzeniem brała udział w ogólnopolskich konkursach ogłaszanych przez Centrum Kultury Rodzimej w willi Czerwony Dwór – „Madonny Podhalańskie”, „Oblicza Frasobliwego”, „Rodzina” . Przygotowana wystawa jest swoistym hołdem i podziękowaniem dla Pani Janiny za jej wkład w kulturę Podhala i Polski. W wernisażu uczestniczyli m.in. mąż pani Janiny Maciej Maślanka, córki, brat, rodzina oraz Joanna Staszak – naczelnik wydziału kultury i komunikacji społecznej, prof. Jerzy Jędrysiak – przewodniczący komisji kultury. O twórczości mówiły kurator wystawy Małgorzata Wnuk oraz Anna Szopińska – autorka tekstu do katalogu. Wernisaż uświetniła muzyka w składzie Szymon Tylka, Maciej Krzeptowski i Tadeusz Gocał. Tekst: Małgorzata Wnuk Zdjęcia: Maciej Jonek
Podczas pierwszego w 2026. roku Wieczoru w Czerwonym Dworze wspólnie kolędowaliśmy z góralskimi rodzinami: Karpielami, Michalikami i Michałczakami, które podzieliły się z nami bogactwem muzykowania spod Giewontu – autentycznego, przekazywanego z pokolenia na pokolenie i płynącego prosto z serca. Wieczór Kolęd w Czerwonym Dworze po raz kolejny stał się pięknym świadectwem tego, że tradycja wciąż żyje – pielęgnowana w domach, umacniana we wspólnocie i przekazywana dalej
Ostatni w 2025 roku „Wieczór w Czerwonym Dworze” poświęcony był jednemu z największych kompozytorów polskich, zmarłemu przed piętnastoma laty Henrykowi Mikołajowi Góreckiemu. Wybitny kompozytor pochodzący ze Śląska ukochał Podhale. Początkowo jeździł do Witowa i Chochołowa, by w końcu osiąść w Zębie. Ślązacy i górale byli jego miłością. Duch patriotyzmu, w którym został wychowany, dominował w jego pracy i życiu. Komponował muzykę poważną i religijną. W latach 60. XX w. Górecki wspólnie z grupą kompozytorów polskich (m.in. Krzysztof Penderecki, Kazimierz Serocki) wypracowali specyficzny typ nowoczesnej muzyki zwanej często sonoryzmem. Najbardziej znane dzieło Góreckiego, czyli III Symfonia zwana też Symfonią pieśni żałosnych. Zbudowana jest z trzech lamentacyjnych pieśni, z których największą uwagę zwróciła druga, w której kompozytor wykorzystał tekst zachowany na ścianie gestapowskiej katowni w Zakopanem. Wykonana została po raz pierwszy 4 kwietnia 1977 w ramach XIV Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Współczesnej w Royan, a polskie prawykonanie miało miejsce w tym samym roku na Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień. W 1992 akcja promocyjna sprawiła, że kompozycja ta trafiła na światowe listy przebojów, nie tylko muzyki poważnej, po nagraniu jej przez amerykańską śpiewaczkę Dawn Upshaw. Nagrań III Symfonii dokonały m.in. polskie śpiewaczki: Stefania Woytowicz oraz Zofia Kilanowicz. Górecki nieomal z dnia na dzień stał się międzynarodową sławą. W Stanach Zjednoczonych sprzedano 150000 płyt z nagraniem III Symfonii. Zapraszano go do wygłaszania odczytów w Londynie, Brukseli i Nowym Jorku. W 1994 roku Henryk Mikołaj Górecki na wniosek Michała Gąsienicy Szostaka otrzymał godnośćHonorowego Obywatela Gminy Tatrzańskiej w Zakopanem. 13. grudnia 2003 roku w Zakopanem, w kościele pw. św Krzyża miał miejsce wyjątkowy koncert. Muzyką Narodowej Orkiestry Polskiego Radia w Katowicach dyrygował sam maestro Henryk Mikołaj Górecki a pieśni żałobne śpiewała Zofia Kilanowicz. Ożyciu i twórczości, wątkach prywatnych, anegdotach opowiadała Joanna Wnuk-Nazarowa. Zaprezentowała także obszerne fragmenty nagrania zakopiańskiego koncertu. Podczas jej wykładu mogliśmy także zobaczyć wyjątkowe zdjęcia wykonane w Zakopanem przez Pawła Murzyna. Dyrygent, kompozytor, pedagog. Absolwentka Akademii Muzycznej w Krakowie w zakresie kompozycji i dyrygentury. Dyplom obroniła u Krzysztofa Pendereckiego. W latach 70-tych XX wieku pracowała w Teatrze Ludowym i Teatrze Starym w Krakowie. Jest autorką muzyki do spektakli teatralnych i telewizyjnych. Wykładowca w Akademii Muzycznej w Krakowie. W latach 1991-1997 dyrektor Filharmonii Krakowskiej, którą objęła po pożarze. W latach 1997-1999 pełniła funkcję ministra kultury i sztuki. W latach 2000-2018 pełniła funkcję dyrektora naczelnego i programowego Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach. Jako dyrektor była pomysłodawczynią wielu projektów orkiestry, m.in. „Maratonu twórczości Góreckiego”, „Pociągu do muzyki Kilara”, „Muzycznych Podróży Morskich”, „Dnia Kilara”, „Nocy Kilara”, „Festiwalu Górecki–Penderecki” oraz biennale Festiwal Prawykonań – Polska Muzyka Najnowsza. Przyczyniła się do wybudowania nowej siedziby orkiestry; uroczyste otwarcie nowego gmachu miało miejsce w 2014 i zostało uznane za „Wydarzenie Roku” przez kapitułę nagrody Koryfeusz Muzyki Polskiej w 2015. W 2023 prezydent RP Andrzej Duda, w uznaniu znamienitych zasług dla polskiej kultury, za wybitne osiągnięcia w pracy artystycznej i pedagogicznej, za działalność na rzecz upowszechniania dorobku rodzimej kultury muzycznej oraz konsekwentne wspieranie aktywnego w niej uczestnictwa, nadał Joannie Wnuk-Nazarowej Order Orła Białego. Została odznaczona również Krzyżem Kawalerskim (2011) i Krzyżem Oficerskim (2018). Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi (2005), Srebrnym i Złotym[7] Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”, litewskim Medalem Dariusa i Girėnasa i węgierskim Złotym Krzyżem Zasługi. Wyróżniona tytułem honorowego obywatela Katowic (2021). W 2025 została uhonorowana tytułem „Ambasadora Śląska”. W 2018 otrzymała nagrodę ZAiKS-u za propagowanie polskiej muzyki współczesnej. Tekst: Małgorzata Wnuk Zdjęcia: Maciej Jonek
Zakopiańskie Centrum Kultury, Centrum Kultury Rodzimej w willi Czerwony Dwór od sześciu lat współpracuje z Polskim Domem Kultury w Budapeszcie na Węgrzech. Efektem tej współpracy jest otwarta 30 listopada wystawa Zofii Szwajnos zatytułowana „Dźwięki górskiej ciszy”. Jest ona pokłosiem wystawy prezentowanej niedawno w Czerwonym Dworze zatytułowanej „Cały mój świat”. W Budapeszcie prezentowane jest malarstwo olejne, malarstwo na tkaninie, ceramika, rzeźba w brązie, biżuteria oraz fotografia czarno-biała. Wystawę otworzyła dyrektor Domu Kultury Polskiej w Budapeszcie pani Monika Molnarné Sagun. To dzięki niej sztuka Podhala była prezentowana nie tylko w Domu Polskim ale także kilkakrotnie w Instytucie Polskim w Budapeszcie. Wernisażowi towarzyszył koncert muzyki polskiej i węgierskiej w wykonaniu grupy Quintart. Szczególnie pięknie wpisała się w wystawę muzyka Wojciecha Kilara. W drugiej części kurator wystawy dr Małgorzata Wnuk w imieniu swoim i dyrektora ZCK Macieja Szostaka podziękowała pani Monice Molnarné Sagun za dotychczasową współpracę, za otwarte serce i życzliwość, życząc sił i zapału oraz kolejnych sukcesów w pracy polegającej na nieustającym utrzymywaniu więzi pomiędzy Polską a polonią oraz budowaniu polsko-węgierskich mostów. Wystawa czynna będzie do końca stycznia 2026 roku.
Końcem listopada sala warsztatowa w Czerwonym Dworze zamieniła się w pracownię pełną kolorów i tradycji, a to za sprawą warsztatów z wyszywania na suknie, prowadzonych przez Annę Nędzę-Kubiniec. Zajęcia przebiegły w niezwykle inspirującej, pełnej ciepła i kreatywności atmosferze. Serdecznie dziękujemy Pani Ani za podzielenie się praktyczną wiedzą i techniką haftu oraz ogromną pasją do podhalańskich tradycji, a wszystkim uczestnikom – za obecność, zaangażowanie oraz ciepłą atmosferę podczas warsztatów. Bądźcie z nami na bieżąco - już wkrótce kolejne spotkania z rękodziełem góralskim w Czerwonym Dworze!
Dobra
Legenda
