Trzeci dzień Festiwalu „Inspirowane Górami” im. Ewy i Macieja Berbeków upłynął pod znakiem Dnia Niematerialnego Dziedzictwa, który świętowaliśmy wspólnie z naszym miastem partnerskim – słowackim Popradem. Był to również szczególny dzień, ponieważ poznaliśmy laureatów nagrody „Siła Korzeni”, przyznawanej osobom pielęgnującym i przekazującym kolejnym pokoleniom bogactwo naszego dziedzictwa, tradycji i kultury. Tegorocznymi laureatami zostali Małgorzata Karpiel, Katarzyna Cukier, Andrzej Skupień oraz Klemens Łukaszczyk.

Festiwal „Inspirowane Górami” im. Ewy i Macieja Berbeków, organizowany dla upamiętnienia nadania Zakopanemu praw miejskich, od lat przypomina o wyjątkowej tożsamości miasta i jego nierozerwalnych związkach z Tatrami. Tegoroczna, piętnasta edycja wydarzenia stała się również okazją do podkreślenia wspólnego dziedzictwa kulturowego społeczności zamieszkujących obie strony Tatr.

Jednym z najważniejszych momentów festiwalu jest ogłoszenie laureatów nagrody „Siła Korzeni”. Wyróżnienie stanowi wyraz uznania dla osób, które poprzez swoją codzienną działalność, twórczość, pracę społeczną i edukacyjną chronią regionalne tradycje oraz przekazują je następnym pokoleniom.

W tym roku nagrodzono cztery osoby, których działalność pokazuje, jak wiele różnych wymiarów może mieć troska o lokalną kulturę – od ochrony dziedzictwa literackiego, przez edukację regionalną i działalność społeczną, po muzykę, sztukę ludową i tradycyjne rzemiosło.

Małgorzata Karpiel – strażniczka pamięci o Janie Kasprowiczu

Małgorzata Karpiel, rodowita kościeliszczanka, etnolożka i kustoszka Muzeum Jana Kasprowicza na Harendzie, od niemal dwóch dekad z niezwykłym zaangażowaniem troszczy się o zachowanie dziedzictwa literackiego i artystycznego Zakopanego.

Kierując biurem Stowarzyszenia Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza, dba o działalność muzeum oraz Galerii Obrazów Władysława Jarockiego. Jest inicjatorką i organizatorką licznych wydarzeń kulturalnych, które przybliżają mieszkańcom i turystom historię, literaturę oraz sztukę.

Przez osiemnaście lat współtworzyła ponad osiemdziesiąt „Wieczorów na Harendzie” – spotkań poświęconych współczesnej literaturze i poezji. Angażuje się również w organizację wystaw, koncertów i sesji naukowych, a dzięki jej wytrwałości i umiejętności pozyskiwania środków możliwe jest rozwijanie działalności miejsc tak ważnych dla pamięci o historii Zakopanego.

Szczególne znaczenie miało jej zaangażowanie w obchody setnej rocznicy śmierci Jana Kasprowicza, które stały się okazją do przypomnienia dorobku poety i jego związków z Podhalem.

Andrzej Skupień – tradycja, rodzina i działalność na rzecz wspólnoty

Andrzej Skupień, związany z zakopiańską Olczą, od młodzieńczych lat aktywnie uczestniczy w życiu regionalnym Podhala. Swoją działalność rozpoczynał w zespole regionalnym „Giewont”, a następnie angażował się w inicjatywy Związku Podhalan oraz przedsięwzięcia służące zachowaniu góralskiej kultury.

Szczególne miejsce w jego działalności zajmuje pielęgnowanie tradycji związanych z końmi i banderią konną, stanowiących ważny element podhalańskiego dziedzictwa.

Andrzej Skupień łączy przywiązanie do tradycji z działalnością społeczną, wspierając lokalne inicjatywy sportowe, kulturalne i charytatywne. W 2017 roku został pasowany na Zbójnika i przyjęty do Braci Zbójnickiej.

Ważnym fundamentem jego życia pozostaje rodzina. Wspólnie z żoną Wiolettą wychował czworo dzieci w duchu przywiązania do podhalańskich korzeni. Cała rodzina aktywnie uczestniczy w życiu regionalnym, pokazując, że tradycja może być naturalną częścią codzienności.

Katarzyna Cukier – wychowuje kolejne pokolenia w duchu góralskiej tradycji

Katarzyna Cukier od lat poświęca swoją działalność edukacji regionalnej oraz przekazywaniu młodym ludziom bogactwa podhalańskiej kultury.

Jako kierownik artystyczny i instruktorka tańca oraz śpiewu prowadzi szkolny zespół regionalny „Budorze”, działający przy Zespole Szkół Budowlanych w Zakopanem. Pod jej opieką młodzież poznaje tradycyjny taniec, śpiew, muzykę i zwyczaje góralskie, a także uczy się szacunku do historii i tożsamości regionu.

Efektem tej pracy są liczne sukcesy zespołu w konkursach tańca zbójnickiego, par solowych i grup śpiewaczych. W maju 2026 roku „Budorze” zostali uhonorowani odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

Katarzyna Cukier dzieliła się swoją wiedzą również jako instruktorka zespołu „Polany” w Kościelisku oraz studenckiego zespołu regionalnego „Skalni” w Krakowie. Jest autorką układów tanecznych i programów artystycznych, a także współtwórczynią widowisk nawiązujących do historii i kultury Podhala.

Prowadzi również zajęcia z edukacji regionalnej w Państwowej Ogólnokształcącej Szkole Artystycznej w Zakopanem, przybliżając uczniom gwarę, historię, śpiew i taniec.

Klemens Łukaszczyk – góral, muzykant i twórca ludowy

Klemens Łukaszczyk „Maliniok” z Murzasichla to przewodnik tatrzański, muzykant, twórca ludowy i regionalista, który swoją działalnością przypomina o bogactwie góralskiej kultury i tradycyjnego rzemiosła.

Zamiłowanie do gór i przyrody odziedziczył po ojcu, natomiast pierwszą nauczycielką malarstwa na szkle była jego babcia Helena Janik „Firek”. Dziś sam tworzy obrazy na szkle, drewnie i korze, gra na skrzypcach, a także zajmuje się szyciem i haftowaniem tradycyjnych portek góralskich.

Jako przewodnik tatrzański dzieli się wiedzą o górach, ich historii i przyrodzie, łącząc ją z opowieściami o kulturze Podhala. Szczególną wagę przywiązuje do pielęgnowania gwary oraz przekazywania młodszym pokoleniom umiejętności i zwyczajów wyniesionych z rodzinnego domu.

Wraz z żoną wychowuje dzieci w duchu przywiązania do regionalnej tradycji. Cała rodzina związana jest z zespołem regionalnym „Zbójnicek”.

Klemens Łukaszczyk pełni również funkcję prezesa Klubu Kultury Regionalnej PTTK w Zakopanem, angażując się w działania na rzecz zachowania i popularyzacji dziedzictwa górali tatrzańskich. W 2025 roku otrzymał tytuł Gazdy Roku.

Dziedzictwo, które łączy pokolenia

Tegoroczni laureaci nagrody „Siła Korzeni” reprezentują różne środowiska i obszary działalności, ale łączy ich wspólna idea – przekonanie, że dziedzictwo kulturowe jest wartością, o którą należy troszczyć się każdego dnia.

Ich praca pokazuje, że ochrona tradycji nie ogranicza się do zachowywania pamiątek przeszłości. To również edukacja młodzieży, pielęgnowanie rodzinnych zwyczajów, działalność artystyczna, troska o miejsca pamięci i budowanie wspólnoty wokół wartości przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Właśnie takim osobom dedykowana jest nagroda „Siła Korzeni” – ludziom, dzięki którym kultura Podhala nie tylko trwa, ale wciąż się rozwija, inspiruje i pozostaje ważną częścią współczesnego życia.

Fot. Maciek Jonek